Er zijn uitvaarten waarbij de aula gevuld is met familie, vrienden en bekenden. Waar herinneringen worden gedeeld, tranen vloeien en liefde voelbaar is in ieder woord. Maar er zijn ook uitvaarten waarbij de stoelen leeg blijven. Waar geen familieleden aanwezig zijn, geen vrienden het woord voeren en niemand klaarstaat om een laatste groet te brengen.
Dit noemen we een eenzame uitvaart.
Als uitvaartleider raken juist deze uitvaarten mij op een bijzondere manier. Want achter ieder mens schuilt een levensverhaal. Een verhaal dat misschien niet meer verteld kan worden, maar dat daarom niet minder waardevol is.
Wanneer ik een eenzame uitvaart begeleid, probeer ik mij voor te stellen wie deze persoon is geweest. Hoe zag zijn of haar leven eruit? Welke dromen waren er? Welke mensen hebben ooit een belangrijke rol gespeeld?
Misschien was er ooit een gezin, een liefdevolle relatie of een hechte vriendschap. Misschien waren er kinderen, broers of zussen met wie het contact in de loop der jaren verloren is gegaan. Of misschien heeft iemand bewust gekozen voor een leven in afzondering.
We kennen vaak niet het volledige verhaal. En juist daarom vind ik het belangrijk om niet te oordelen.
Eenzaamheid kent vele gezichten. Soms ontstaat zij door verlies, ziekte of omstandigheden die het leven ingrijpend veranderen. Soms groeien mensen langzaam uit elkaar, totdat er uiteindelijk niemand meer overblijft.
Maar hoe iemand ook heeft geleefd, ieder mens verdient een waardig afscheid.
Bij een eenzame uitvaart ontbreekt vaak datgene wat een afscheid zo persoonlijk maakt: de verhalen van familieleden, de herkenbare muziek en de herinneringen die met elkaar worden gedeeld.
Als uitvaartleider voel ik op zulke momenten een bijzondere verantwoordelijkheid.
Ik wil niet dat iemand ongemerkt uit het leven verdwijnt. Dat een uitvaart slechts een praktische handeling wordt, waarbij alles volgens de regels wordt uitgevoerd, maar de mens achter het overlijden vergeten raakt.
Daarom besteed ik ook aan een eenzame uitvaart zorg en aandacht.
Ik zorg ervoor dat de overledene er verzorgd bij ligt, dat de omgeving rust en waardigheid uitstraalt en dat er, waar mogelijk, ruimte is voor een persoonlijk moment. Soms is er een bloem, een passend muziekstuk of een paar woorden die worden uitgesproken.
Het zijn misschien kleine gebaren, maar voor mij maken juist die gebaren het verschil.
Want ook wanneer er niemand aanwezig is om afscheid te nemen, is er nog altijd iemand van wie afscheid genomen wordt.
Een lege aula heeft een bijzondere stilte.
Er klinkt geen zacht gefluister van mensen die elkaar na lange tijd weer ontmoeten. Er worden geen zakdoekjes doorgegeven en er zijn geen armen die troostend om schouders worden geslagen.
Soms ben ik als uitvaartleider de enige die aanwezig is bij het laatste afscheid.
Op zulke momenten besef ik hoe kwetsbaar het leven kan zijn. Hoe belangrijk het is dat wij als mensen naar elkaar blijven omkijken.
Ik sta dan even stil bij de overledene. Niet omdat ik zijn of haar levensverhaal ken, maar juist omdat ik dat verhaal niet ken.
Ik denk aan de jaren die voorbij zijn gegaan, aan de momenten van geluk en verdriet die er ongetwijfeld zijn geweest. Aan alles wat deze persoon heeft meegemaakt en wat nu voorgoed met hem of haar verdwijnt.
En soms spreek ik in gedachten een eenvoudige zin uit:
"Ik heb u niet gekend, maar vandaag ben ik hier voor u. U wordt niet vergeten op dit laatste moment."
In mijn werk zie ik hoe verschillend uitvaarten kunnen zijn. Soms zijn er honderden belangstellenden. Soms slechts een handjevol mensen. En soms is er niemand.
Maar de waarde van een mensenleven wordt niet bepaald door het aantal aanwezigen bij een uitvaart.
Een volle aula betekent niet automatisch dat iemand een gelukkig leven heeft gehad. En een lege aula betekent niet dat iemand nooit geliefd is geweest.
Daarom verdient iedere overledene dezelfde aandacht, dezelfde zorg en hetzelfde respect.
Of er nu honderd mensen aanwezig zijn of helemaal niemand: de laatste verzorging, het vervoer, de bloemen en het moment van afscheid moeten met dezelfde waardigheid worden uitgevoerd.
Voor mij is dat de essentie van het vak van uitvaartleider.
Niet alleen het begeleiden van families die afscheid moeten nemen, maar ook het bewaken van de waardigheid van mensen voor wie niemand meer aanwezig is.
Wanneer ik na een eenzame uitvaart de begraafplaats of het crematorium verlaat, blijft het afscheid soms nog lang in mijn gedachten.
Ik vraag mij af wie deze persoon werkelijk was. Wie hem of haar ooit heeft liefgehad. Welke herinneringen er zijn geweest en welke verhalen nooit meer verteld zullen worden.
Misschien zal niemand later nog vragen hoe de uitvaart is verlopen. Misschien zal er geen bedankkaartje komen en zal niemand vertellen hoe waardevol het afscheid is geweest.
Maar dat maakt mijn werk op dat moment niet minder belangrijk.
Integendeel.
Juist wanneer er niemand is om toe te kijken, moet de zorg voor een overledene vanzelfsprekend zijn.
Want ieder mens heeft een naam gehad, een gezicht, een verleden en een eigen plek in deze wereld.
En ieder mens verdient het om die wereld op een respectvolle manier te verlaten.
Een eenzame uitvaart mag dan een afscheid zonder naasten zijn, het hoeft nooit een afscheid zonder warmte, aandacht en menselijkheid te zijn.
Dat is wat ik als uitvaartleider wil meegeven. Niet alleen aan de mensen die ik tijdens mijn werk ontmoet, maar aan iedereen.
Laten we naar elkaar blijven omkijken. Niet pas wanneer iemand er niet meer is, maar juist zolang we nog iets voor elkaar kunnen betekenen.
Joke de Neef
Uitvaartleider
Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor het laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie.